Δηλώσεις επικινδυνότητας (H-φράσεις)

Τι είναι οι H-φράσεις και γιατί είναι σημαντικές;

Οι H-φράσεις (από τον αγγλικό όρο Hazard Statements) είναι τυποποιημένες φράσεις που περιγράφουν με ακρίβεια τους κινδύνους που σχετίζονται με χημικές ουσίες και μείγματα. Δεν πρόκειται για γενική σήμανση, αλλά για ακριβή περιγραφή του κινδύνου – για παράδειγμα αν το προϊόν προκαλεί ερεθισμό στα μάτια, είναι εύφλεκτο ή αποτελεί κίνδυνο για το περιβάλλον.

Οι H-φράσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του ευρωπαϊκού συστήματος CLP (Classification, Labelling and Packaging), δηλαδή της ταξινόμησης, επισήμανσης και συσκευασίας χημικών ουσιών και μειγμάτων, το οποίο είναι υποχρεωτικό σε ολόκληρη την ΕΕ σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1272/2008. Το σύστημα αυτό βασίζεται στο διεθνές πλαίσιο GHS (Globally Harmonised System), που δημιουργήθηκε από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) και ενοποιεί την επισήμανση χημικών προϊόντων μεταξύ κρατών και ηπείρων.

Κύριες λειτουργίες των H-φράσεων

Οι H-φράσεις επιτελούν αρκετές σημαντικές λειτουργίες:

• Προστασία της υγείας – Ενημερώνουν τους εργαζομένους, τους καταναλωτές και τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης σχετικά με τους κινδύνους που παρουσιάζει το προϊόν – π.χ. „H314 – Προκαλεί σοβαρά δερματικά εγκαύματα και οφθαλμικές βλάβες.“

• Τυποποίηση – Χάρη στην τυποποιημένη αρίθμηση, οι H-φράσεις έχουν σαφή σημασία, η οποία διατηρείται σε όλες τις γλώσσες της ΕΕ – γεγονός που διευκολύνει τη μετάφραση, τον έλεγχο και την κατανόηση μεταξύ γλωσσών και κρατών.

• Νομική δεσμευτικότητα – Η αναγραφή τους στις ετικέτες και στα δελτία δεδομένων ασφαλείας είναι υποχρεωτική και νομικά εκτελεστή. Η εσφαλμένη χρήση (π.χ. παράφραση ή λανθασμένη μετάφραση) μπορεί να έχει νομικές συνέπειες.

Πώς κατηγοριοποιούνται οι H-φράσεις;

Χρήση των H-φράσεων στην πράξη

Στο δελτίο δεδομένων ασφαλείας (SDS)

Οι δηλώσεις H διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην ενημέρωση των χρηστών σχετικά με συγκεκριμένους κινδύνους. Εμφανίζονται κυρίως στην ενότητα 2.2 του δελτίου δεδομένων ασφαλείας, όπου παρουσιάζονται μαζί με:

• δηλώσεις P (προφυλάξεις),
• την προειδοποιητική λέξη («Κίνδυνος» ή «Προσοχή»). Το κείμενό τους πρέπει να αντιστοιχεί στην επίσημη διατύπωση σύμφωνα με το παράρτημα III του κανονισμού CLP.

Δεν επιτρέπεται:

• η δημιουργία ιδίων μεταφράσεων,
• η τροποποίηση της διατύπωσης,
• η παράφραση.

Για παράδειγμα, η δήλωση H319 στην ελληνική μετάφραση έχει πάντα τη μορφή: «Προκαλεί σοβαρό οφθαλμικό ερεθισμό.»

Δεν μπορεί να αποδοθεί ως «Μπορεί να ερεθίσει τα μάτια.» – μια τέτοια διατύπωση δεν συμμορφώνεται με τις νομικές απαιτήσεις και μπορεί να οδηγήσει σε μη έγκυρη επισήμανση ή σε πρόστιμα.

Στην ετικέτα

Η ετικέτα είναι συχνά το μοναδικό έγγραφο που έχει στη διάθεσή του ο χρήστης. Για τον λόγο αυτό πρέπει να περιλαμβάνει όλες τις πληροφορίες που επιτρέπουν τον ασφαλή χειρισμό και ταυτόχρονα να συμμορφώνεται με τις νομικές απαιτήσεις του κανονισμού CLP.

Οι H-φράσεις στην ετικέτα πρέπει να είναι:

• ευανάγνωστες και ορατές (κατάλληλο μέγεθος γραμματοσειράς, αντίθεση),
• διατυπωμένες σύμφωνα με την ταξινόμηση ολόκληρου του μείγματος ή της ουσίας,
• διατυπωμένες ολόκληρες, χωρίς συντομεύσεις.

Η σειρά των επιμέρους H-φράσεων και Προτάσεων P στην ετικέτα δεν καθορίζεται αυστηρά – ο προμηθευτής μπορεί να την επιλέξει κατά την κρίση του. Ωστόσο, είναι σημαντικό:

• οι φράσεις να είναι ομαδοποιημένες ανά γλώσσα – τα ελληνικά δεν πρέπει να αναμειγνύονται με άλλες γλώσσες στο ίδιο τμήμα,
• οι φράσεις να αποδίδονται ακριβώς σύμφωνα με το κείμενο του CLP, χωρίς συντομεύσεις ή τροποποιήσεις – οι πολύγλωσσες ετικέτες πρέπει να είναι σαφώς διαχωρισμένες και όλες οι γλωσσικές εκδόσεις να είναι πλήρεις.

Η ετικέτα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει:

• Εικονογράμματα κινδύνου (π.χ. φλόγα, νεκροκεφαλή, θαυμαστικό),
• προειδοποιητική λέξη («Κίνδυνος» ή «Προσοχή»),
• Προτάσεις P – οδηγίες ασφαλούς χειρισμού, π.χ. «Φοράτε προστατευτικά γυαλιά».

Νέες φράσεις EUH μεταξύ των τυποποιημένων δηλώσεων επικινδυνότητας

Στο πλαίσιο της αναθεώρησης του κανονισμού CLP, προστέθηκαν νέες δηλώσεις με την επισήμανση EUH, οι οποίες επεκτείνουν το υφιστάμενο σύστημα επισήμανσης με πρόσθετους ειδικούς κινδύνους που το GHS δεν καλύπτει ακόμη. Σε αντίθεση με τα προηγούμενα ενημερωτικά συμπληρώματα, αυτές οι νέες δηλώσεις EUH έχουν το καθεστώς τυποποιημένων H-φράσεων.

EUH – Επισκόπηση των νέων τυποποιημένων φράσεις EUH: